Zeytincilik ve Zeytin Yetiştiriciliği

Değerli dostlar; Zeytinciliğin ülkemizde ki önemi oldukça büyüktür. Ana vatanı Türkiye olması, bazı bölgelerin geçim kaynağı olması ve sofralarımızın vazgeçilmezi olması söylenebilecek şeylerden sadece bir kaçı. Sizlere bu yazımda ve “Zirai Üretim” program videosunda Balıkesir’in  Ayvalık ilçesinde bulunan bir zeytin bahçesine götüreceğim. Bu bahçede yağlık ve sofralık olarak iki çeşit zeytin bulunmakta. Bu zeytinlerin üretim aşamalarını toprak hazırlığından hasadına kadar program videosunda bulabilirsiniz. Ben sizlere genel olarak zeytin yetiştiriciliğinden bahsedip, çeşitler hakkında kısa bilgiler ve hasada kadar olan devre hakkında bilgiler vereceğim.

Akdeniz kültürün vazgeçilmez bir parçası olan zeytin, Ülkemizde Akdeniz ikliminin hakim olduğu Ege, Marmara, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerine yayılmıştır.

Ülkemizde zeytin yetiştiriciliğinin yapıldığı alanlarda kışları ılık ve yağışlı, yazları kurak ve sıcak geçen Akdeniz iklimi görülmesi gerekmektedir. Zeytin ağacı genellikle diğer ürünlerin yetişmediği meyilli arazilerde yetiştirilmektedir. Ancak son zamanlar da baktığımızda bazı ürünlerin dikiminin ortadan kalkmasıyla düz arazilere de zeytin bahçeleri kurulmaktadır. Mevcut zeytin ağaçlarımızın çoğu verim çağında olmasına rağmen ağaç başına verim oldukça düşüktür. Bu nedenle yeni tesisi edilecek olan zeytinliklerde, değerlendirme yani kullanım amacına uygun, üstün nitelikli zeytin fidanı kullanılmalıdır. Ayrıca mevcut ve yeni tesis edilen zeytinliklerde sulama, budama, gübreleme, toprak işleme, hastalık ve zararlılarla mücadele gibi kültürel önlemlerin kesinlikle tekniğine uygun şekilde yapılması gerekmektedir.

zeytin1 zeytin4

Zeytinin Ekolojik İsteklerini İncelersek

**İlk bilinmesi gereken zeytin ışığı çok seven bir bitkidir. Bu kesinlikle unutulmamalıdır.**

Sıcaklık : Zeytin ağacı minimum -7 derece sıcaklık ve maksimum 40 derece sıcaklık arasında yetişmektedir. Yetiştiricilik yapılan bölgelerde yıllık sıcaklık ortalamasının 15 – 20 derece arasında olması gerekmektedir. Zeytin ağacı 40 derece sıcaklığın üzerindeki sıcaklıklarda sadece sulama yapılarak yetiştirilebilir.

Yağış : Yıllık yağış isteği optimum 700-800 mm’dir.

Nem :  Deniz ve büyük su yüzeylerinden gelen nemli hava zeytin için yararlı bir durumdur. Böyle havalarda yapraklarda terleme azalır ve susuzluk çekilmemektedir. Bunun yanında % 75-80 nem, kabuklu bit ve odun kurtlarının da zararını azaltır. Ancak çiçeklenme döneminde %85’in üzerindeki nem döllenmeyi kısıtlar ve tane tutumunu azaltır.

Rüzgar : Rüzgarların yönü ve zamanı zeytine faydalı olmakla birlikte zararı da olabilmektedir. Kışın esen karayel bol yağış getirir. Çiçeklenme zamanı esen rüzgarlar döllenmeyi kolaylaştırır. Yaz aylarında esen nemli rüzgarlar ağaçların susuzluk çekmesini engellediği için zeytine faydalıdır. Yaz aylarında güneyden esen kuru rüzgarlar ise toprak nemini kaçırır, devamlı eserse taneler susuzluktan buruşmaya başlar. Ayrıca güneyi açık olan yörelerde kışın esen lodos ağaçları zamansız uyandırdığından soğuklardan daha çok etkilenmektedir.

Yön ve Rakım : Çok soğuk bölgeler için zeytin ağacı güney yönüne dikilmelidir. Sisli olan yerler, soğuk hava akımı olan vadiler zeytin yetiştiriciliği için uygun yerler değildir. Rakım olarak ise 800 m’den yüksek yerlerde zeytin yetiştiriciliği için uygun değildir.

zeytin3 zeytin

Zeytinin Toprak İstekleri

Zeytin ağacı diğer meyve ağaçları gibi seçici bir toprak isteği yoktur. Hatta diğer ürünlerin yetişmediği ekstrem koşullarda bile yetişebilmektedir. Ancak toprağın gerek fiziksel özellikleri gerekse bitki besin element noksanlıklarının giderilmesiyle ağaçlardan daha fazla verim alınmaktadır. Topraktaki besin madde eksiklikleri gübreyle giderilmektedir. Toprak derinliği zeytin ağacının kök yapısının gelişmesine imkan sağlayacak şekilde olmalıdır. Taban suyunun 1 m’den daha yakın olduğu yerlerde, köklerin sudan zarar görmemesi için zeytin tesis edilmeden önce kesinlikle drenaj çalışması yapılmalıdır.

Gübreleme

Zeytinliklerin gübrelenmesinde, zeytinin yaşına, gelişmesine, sulama durumuna, iklimine, kaldırılacak ürün miktarına ve yaprak – toprak analizleri sonucu bitkilerde ve toprakta belirlenen besin elementlerine göre uygun bir besleme programı hazırlanmalıdır. Zeytin ağacı derin bir kök sistemine sahip olmadığından ve en önemli besleyici kökler gövdeye yakın olduğundan verilecek gübreler hemen taç altına verilmelidir.

Azotlu gübreler, zeytinin en çok ihtiyaç duyduğu Şubat-Mart aylarında (amonyum sülfat formunda) verilmelidir. Verilecek Azotlu gübre 3 kısma bölünerek 1. kısmı sonbaharda verilmelidir. Yazın yapılacak gübrelemeler sulamadan önce veya yaprak gübresi şeklinde verilmelidir. Verilecek azotlu gübrenin dozu şartlara bağlı olarak ortalama 50-660 gr/ağaç arasında olmalıdır. Fosforlu (Trible Süper Fosfat) ve Potasumlu (Potasyum Sülfat) gübreler taç izdüşümüne ve 15-20 cm derine verilmelidir. Bu gübreler sonbahardan ilkbahara kadar verilebilmektedir. Ağaç başına verilecek Potasyum miktarı ortalama 250-1000 g/ağaç, Fosforlu gübre miktarı ise 0-500 gr/ağaç arasında değişmektedir.

Toprağa canlılık ve verimlilik kazandıran organik gübrelerde kesinlikle gübreleme programına alınmalıdır. Doğal ve yapay formdaki bu gübreler sonbaharda verilerek toprağa gömülmelidirler. Ayrıca eksikliği tespit edilen iz elementleri de mutlaka verilmelidir.

Sulama

Zeytin ağacı genellikle sulama yapılmadan yetiştirilen bir bitki olmasına rağmen sulama imkanı varsa ürünü arttırmak ve kaliteli ürün elde etmek için sulama yapılmalıdır. Verilecek su miktarı ve sulama zamanı topraktaki su rezervlerine göre ve zeytinin suya olan ihtiyacına göre hassas evreler göz önünde bulundurularak tespit edilmelidir. Zeytinin, ürün miktarı, ürün kalitesini ve yağ randımanını arttırmak için sulanması gereken hassas dönemler; çiçeklenme öncesi ve sonrası (Nisan-Mayıs), meyve oluşum başlangıcı (Haziran sonu – Temmuz başı) ve meyvenin renk değişim devresidir.

zeytin5

Budama

Budamada önemli olan her yaşta yaprak/kök ve yaprak/odun dengesini optimum düzeyde tutmaktır. Bu amaçla zeytinde değişik budamalar yapılmaktadır.

  1. Şekil Budaması : Şekil budamasında amaç, ağacın iskeletini ortaya çıkarmaktır. Fidan dikildikten sonraki 2 yılda hiçbir budama yapılmaz. Ancak topraktan itibaren 40-50 cm’deki sürgün uçları alınarak fidanların büyümesi sağlanır. 3. yıldan itibaren 60-100 cm yüksekte 3-4 dal bırakılarak şekillendirilir. Daha altta kalan uç alınan dallar çıkarılır ve zeytinin eğilimine göre uygun bir şekil verilir.
  2. Mahsul Budaması : Mahsul budamasından amaç, taç içerisindeki ışıklanmayı arttırarak ağacın verimli periyodunu maksimum düzeye getirmektir. Ancak güneş gövdeyi ve ana dalları yakmayacak şekilde uygun bir seyreltme ve budama yapılmalı, dallar arasında denge sağlanmalıdır. İnce dallar aşırı bir şekilde seyreltilmemelidir.
  3. Gençleştirme Budaması : Ağaç yaşının ilerlemesiyle ağacın odun aksamı artarak ürün kalitesi düşer ve alternansı artmaktadır. Gençleştirme budaması ile ağacın kendini yenilemesi mümkün olmaktadır. Budama ana dallarda kademeli olarak yapılır.

zeytin6

Zeytin Hasadı

Zeytin hasadı çok önemlidir ve en önemli maliyet unsurlarındandır. Hasadın uygun zamanda ve uygun şekilde yapılmaması durumunda salamuralık zeytinlerde verim ve kalite kaybına, yağlık zeytinlerde ise yağ miktarı ve yağ kalitesinde azalmalara neden olmaktadır. Ayrıca yaprak ve sürgün kaybı artmaktadır.

Zeytin hasadı, sofralık ve yağlık olarak değerlendirme amacına uygun olarak zamanında hasat edilmelidir. Eğer yeşil sofralık zeytin hasat edilecekse meyveler sarımsı-yeşil renge döndüğünde (Eylül-Ekim), siyah sofralık zeytin hasadı yapılacaksa kararmanın kabuktan meyve etine geçtiği (Kasım-Aralık), yağlık olarak değerlendirilcek zeytin hasadı yapılacak ise ağaçta yeşil meyve kalmadığı zaman hasat edilmelidir.

Hasat elle yapılmalıdır ve mecbur kalınmadıkça sırıklama ile hasat yapılmamalıdır. Ayrıca el ile kullanılan taraklar, vibratörler, pnöm çırpıcı ve sarsıcılar, mekanik çırpıcılar kullanılmalı ve yere mutlaka sergi serilmelidir.

 

 

 

Kategoriler: Çekimlerden,Eğitim Yazılarım

Etiketler: ,,,,,,,,

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak .

*Lütfen yorumlarınızı saygı çerçevesinde yazınız aksi takdir de yorumunuz yayınlanmayacaktır.